สาโทนานวนจันทร์ สุราแช่ยอดเยี่ยม ในการประกวด 1 ชุมชน 1 สรรพสามิต Champion 2026

อีกหนึ่งรางวัลที่น่าภาคภูมิใจของ ‘สาโทนวลจันทร์’ บนเวทีการแข่งขันระดับประเทศ 1 ชุมชน 1 สรรพสามิต Champion 2026

วิสาหกิจชุมชนนานวนจันทร์ ตำบลหนองแวง อำเภอสมเด็จ จังหวัดกาฬสินธุ์ จากโรงผลิตสาโทขนาดเล็ก ในที่นาของบรรพบุรุษ สู่ชัยชนะรางวัลระดับภูมิภาค และได้รับเลือกเป็น 1 ใน 5 ผู้เข้าชิง รางวัลระดับประเทศ ประเภทสุราแช่ชุมชน ผลิตภัณฑ์ที่เข้าชิงใน การแข่งขันประเภทนี้ ประกอบไปด้วย เหล้าบ๊วย จากจังหวัดแม่ฮ่องสอน, ไวน์มัลเบอร์รี่จากจังหวัดระยอง, สาโทจากจังหวัดอำนาจเจริญ, และไวน์น้ำผึ้งจากจังหวัดปทุมธานี โดยผู้เข้าแข่งขันทุกคนต้องส่งผลิตภัณฑ์ของตนเข้าทดสอบโดยคณะกรรมการแบบ Blind Testing จากนั้นทุกคนต้องขึ้นผลิตภัณฑ์ และตอบคำถามกรรมการบนเวที

นานวนจันทร์ ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานสรรพสามิตพื้นที่กาฬสินธุ์ ภาคที่ 4 ส่งเข้าประกวดซึ่งในการแข่งขันครั้งนี้เราได้คัดเลือกเป็นตัวแทนจังหวัดกาฬสินธุ์เพื่อไปแข่งขันในระดับภาคจากผู้เข้าแข่งขันมากมายเราได้ได้รับคัดเลือกเป็นตัวแทนภาคเพื่อไปแข่งขันในระดับประเทศ

จากเครื่องดื่มชุมชนสู่เวทีระดับประเทศ

เป็นครั้งแรกที่สาโทได้รับคัดเลือกเพื่อไปแข่งบนเวทีระดับประเทศ ภายใต้การดูแลของกรมสรรพสามิต จากภูมิปัญญาพื้นบ้านที่เคยถูกลืม เคยถูกตรีตาว่าเป็นเครื่องดื่มที่ไม่ได้คุณภาพ ผลิตกันเฉพาะกลุ่มชาวบ้าน และเป็นเครื่องดื่มที่ผิดกฏหมาย ได้กลับมาเฉิดฉายอีกครั้งในปี 2026

ในอดีตที่ผ่านมาสาโท ถูกตีตรามาโดยตลอดในเรื่องของคุณภาพการผลิต และเรื่องของรสชาติที่ไม่คงที่ เนื่องจากเป็นเครื่องดื่มที่ทำจากข้าว มีกระบวนการผลิตที่เรียบง่าย ใช้เวลาหมักขั้นต่ำเพียง 7-10 วันเท่านั้น ชาวบ้านทุกคนสามารถทำสาโทดื่มเองได้จากเครื่องมือที่มีอยู่ในครัวเรือน รสชาติสาโทของแต่ละบ้านก็ขึ้นอยู่กับความชื่นชอบของแต่ละคน เพียงแค่มีข้าวและลูกแป้งสาโทก็สามารถผลิตสาโทดื่มเองได้แล้ว สาโทจึงเป็นที่นิยมอย่างลับๆ ในหมู่ของชาวนาหรือชาวบ้านทั่วไป และถูกเจ้าหน้าที่รัฐสั่งห้ามผลิตมาโดยตลอด

ประวัติศาสตร์ที่ถูกเขียนขึ้นใหม่ ในสถานที่เดิม โดยหลานของ ตานวนและยายจันทร์

ภูมิปัญญาสาโทอยู่คู่วิถีชีวิตชาวบ้านมาอย่างยาวนาน ครั้งแรกที่เราเริ่มผลิตสาโทก็ได้รู้ว่าตาและยายของผม ในอดีตก็เคยผลิตสาโทและสุรากลั่นจากข้าวหรือที่เรียกว่าเหล้าขาว เพื่อจำหน่ายในชุมชน ทั้งสองคนแอบผลิตสาโทใต้ต้นมะขามใหญ่ในที่นาเรา ซึ่งปัจจุบันก็เป็นสถานที่เดียวกันกับที่เราตั้งโรงผลิตสาโทนานวนจันทร์ ตานวนและยายจันทร์ผลิตสุราเป็นอาชีพเสริม เพื่อหาเงินเลี้ยงดูลูกทั้ง 9 คน ทั้งสองคนโดนเจ้าหน้าที่สรรพสามิตเข้าจับกุม และสั่งห้ามผลิตสุราอยู่หลายครั้ง ในทุกครั้งที่พวกเขาโดนจับตาและยายก็จะนำข้าวในยุ้งฉางที่ปลูกมาทั้งปีไปขาย เพื่อชำระค่าปรับ แล้วก็กลับมาผลิตเหล้าเหมือนเดิม จนกระทั่งตากับยายโดนจับครั้งสุดท้ายก่อนเลิกการผลิต ทั้งสองถูกเจ้าหน้าที่ขู่ว่าจะจับเข้าคุก ตาและยายจึงเลิกผลิตเหล้าเพราะกลัวไม่ได้อยู่กับลูกๆ หลังจากนั้นเรื่องราวของการผลิตเหล้าและสาโทก็ค่อยๆ เลือนหายไป ไม่ถูกส่งต่อมายังรุ่นลูกรุ่นหลาน

ผมโตมาในครอบครัวที่มีพ่อแม่ตายาย ก่อนยายผมจะเสียเธอได้บอกสูตรการทำสาโทเอาไว้ แล้วตอนนี้ผมได้นำมาต่อยอดสร้างเป็นธุรกิจที่ถูกต้องตามกฎหมาย บนที่นาพื้นเดิมของตากับยาย

สาโทวันนี้คือศักดิ์ศรีของชาวนาอีสาน

ภูมิปัญญาสาโทพื้นบ้านที่เคยถูกทำให้กลัว กลายเป็นบาดแผลระหว่าง ชาวบ้านกับเจ้าหน้าที่รัฐ มาโดยตลอด

เมื่อผมเริ่มผลิตสาโทภายใต้กฎหมายที่เข้มงวดของกรมสรรพสามิต เจ้าหน้าที่สรรพสามิตได้เข้ามากำกับดูแลในเรื่องการผลิต และควบคุมการชำระภาษีทุกเดือน อาจจะมีขั้นตอนที่ยุ่งยากและซับซ้อนซึ่งเราก็พยายามทำให้ถูกต้องมาโดยตลอด มีพี่บ๋อม พี่ก๊อฟ พี่กุ๊ก และทีมงานสรรพสามิตพื้นที่กาฬสินธุ์ภายใต้การดูแลของท่านสรรพสามิต วีระชัย วงศ์นันทนานนท์ ที่ทำงานแบบมืออาชีพ คอยให้ข้อมูลความรู้ด้านกฎระเบียบต่างๆ กับเรา เพื่อให้ผลิตสาโทได้อย่างถูกต้องตามกฏหมาย

จากภูมิปัญญาพื้นบ้าน ‘สาโท’ ที่ไม่มีใครกล้าแตะต้องทำให้เรารู้สึกสบายสบายใจมากขึ้นที่จะพัฒนาต่อยอดภูมิปัญญานี้ให้ดียิ่งขึ้นไปและเราก็อยากเห็นชาวบ้านหรือชาวนาผู้ปลูกข้าวคนอื่นๆได้มีโอกาสแปรรูปข้าวของตัวเองให้เป็นสาโทในสูตรของตัวเองส่งขายไปทั่วโลก

เราเชื่อว่าภูมิปัญญาพื้นบ้านไม่ใช่แค่องค์ความรู้ที่อยู่ในถิ่นที่นั้นๆแต่มันคือวิถีชีวิตและศักดิ์ศรีของผู้คนที่อยู่ในที่นั้นด้วยมันไม่ควรถูกทำให้หายไปด้วยกฎหมายที่ไม่ชอบธรรม

อยากขอบคุณครอบครัวนานวนจันทร์ที่พวกเรามีความกล้าหาญในการปกป้องรักษาภูมิปัญญาของเราเอาไว้และขอบคุณในทุกความตั้งใจของเราที่ต้องการทำสาโททุกขวดให้ออกมาดีที่สุด

ขอบคุณลูกค้าทุกคนที่คอยสนับสนุนเราและให้คุณค่ากับภูมิปัญญาพื้นบ้านของเรา มันมีความหมายกับเรามาก และเราสัญญาว่าจะผลิตสาโทให้ดียิ่งขึ้นไป

ขอบคุณสรรพสามิตพื้นที่กาฬสินธุ์ที่สนับสนุนพวกเรามาโดยตลอดและช่วยกันเขียนประวัติศาสตร์ใหม่ให้กับชุมชนของเรา รางวัลนี้ไม่ใช่สิ่งที่การันตีความสำเร็จของนานวนจันทร์ แต่มันคือสัญลักษณ์ทางความสัมพันธ์ ระหว่างเจ้าหน้าที่สรรพสามิตและชาวบ้านอย่างเรา